naar top
Menu
Logo Print
14/12/2018 - VALERIE COUPLEZ

ZOWEL EIGENSCHAPPEN VAN OLIE ALS VAN INDIKKER BEPALEN KEUZE VOOR VET

Gebruik van vetten in de industrie

Smering is cruciaal om machines en toepassing draaiende te houden. Op voorwaarde tenminste dat men het juiste vet uitkiest voor de taak en omgeving in kwestie. Om een klare kijk te hebben, moet men terug naar de basis. De fysische eigenschappen van de bestanddelen in een vet zullen immers uitmaken hoe gesmeerd uw toepassing kan lopen.Smeervet

BELANG VAN KEUZE VOOR JUISTE SMEERMIDDEL

Wanneer we het falen van lagers onder de loep nemen, blijken de belangrijkste oorzaken te maken te hebben met het smeermiddel. Niet aangepast smeermiddel (20%), veroudering van het smeermiddel (20%) en onvoldoende smering (15%) zijn samen goed voor meer dan de helft van de breuken.

Daarnaast kunnen problemen met contaminatie (vloeistoffen 5%, vaste stoffen 20%) roet in het eten gooien of kunnen er problemen opduiken aan het lager zelf door een verkeerd lagertype (10%), tweedelijnsschade (5%), verkeerde montage (5%) of productiefouten (1%). Het spreekt dus voor zich dat voldoende aandacht hebben voor een juiste en een voldoende smering cruciaal is om onnodige kosten en machinestilstanden te vermijden. Smeermiddelen zullen met andere woorden zorgen voor een betere beschikbaarheid van uw installaties. En wie zijn smeermiddel perfect weet af te stemmen op zijn toepassing, zal zijn verbruik zien dalen en zijn voorraad aan smeermiddelen kunnen optimaliseren.

WAT ZIJN VETTEN EN HOE WERKEN ZE?

smeervetEen vet bestaat uit een netwerk van vezels. De vrije ruimtes in dat netwerk zijn gevuld met olie. Een spons is een ideaal voorbeeld om de werking van een vet te illustreren. Door druk uit te oefenen op het vet, zal er immers olie uit vrijkomen. Het is dan die olie die ervoor zal zorgen dat er gesmeerd zal worden, al kan ook de indikker een rol spelen in de eigenlijke smering. De belangrijkste bestanddelen van een vet zijn de indikker (5 à 20%), additieven (0 à 10%) en de basisolie (80 à 95%). Zij worden samengebracht in een reactorkuip om er daarna een vet van te maken. Het is de indikker die vraagt om een reactieproces met de olie, waarin de additieven vervat zitten. Dit verklaart de langere productietijd (tot twaalf uur) en meteen ook de hogere kostprijs van vetten ten opzichte van olie. De indeling van vetten gebeurt veelal aan de hand van de indikker die gebruikt wordt. Deze zal namelijk zorgen voor structuurverschillen, die men onder de microscoop kan waarnemen. Enkele mogelijkheden zijn: lithium, calciumsulfonaatcomplex, polyureum, lithiumcomplex, aluminiumcomplex …

SAMENSTELLING VAN HET VET BEPALEN

Smeermiddelen dienen om de wrijving die tussen twee oppervlakken staat, af te zwakken of zelfs volledig weg te nemen. Vooraleer men de juiste keuze voor een smeermiddel kan maken, moet men eerst de toepassing voldoende ontleden. Belangrijk daarin zijn de factoren belasting, snelheid en temperatuur. Door deze in rekening te brengen, weet men welke oliefilm er nodig zal zijn voor voldoende smering en kan men de aangepaste viscositeit kiezen van de basisolie. Hoe dikker de olie, hoe minder snelheid er nodig is om een goede oliefilm te hebben. Hier kan de analogie met een waterskiër voor verheldering zorgen. Hij moet ook over de juiste snelheid beschikken om met de juiste druk op zijn waterski's over het water te klieven. Welke vetsamenstelling voor uw toepassing dan de beste zal zijn, dat zal grotendeels afhangen van de eigenschappen van de verschillende bestanddelen.

smeervet

EIGENSCHAPPEN VAN DE OLIE

De basisolie en additieven zullen aan het vet oxidatiestabiliteit, corrosiebescherming, kleverigheid, EP- en antislijtage-eigenschappen geven. De compatibiliteit met de dichtingen is ook voornamelijk gelinkt aan de aard van basisolie.

Oxidatiestabiliteit

Hieronder verstaat men het vermogen om veroudering en afzetting van vet tegen te gaan.

Corrosiebescherming

Er bestaan specifieke testen die een idee kunnen geven over de roestwerende eigenschappen van de olie en dus het vet.

Kleverigheid

smeervet

Om de kleverigheid te controleren, zal er een hoeveelheid vet op een plaat aangebracht worden. Vervolgens wordt gekeken hoeveel er wordt weggespoeld en hoeveel er overblijft wanneer men er water aan een bepaalde druk op loslaat. Om de kleverigheid te bevorderen, kunnen er bijvoorbeeld polymeren toegevoegd worden. Een hoge kleverigheid kan interessant zijn om kabels te smeren, zodat het vet op de juiste plaats blijft.

EP- en antislijtage-eigenschappen

EP staat voor extreme pressure (of extreme druk). Deze waarde zal samen met de antislijtage-eigenschappen van vooral de gebruikte additieven een indicatie geven van hoe goed het vet bepaalde belastingen zal kunnen doorstaan. Dat gebeurt aan de hand van de vierkogeltest. De eerste versie is de vierkogel-EP-test. Door de warmte die vrijkomt tijdens deze test door het stelselmatig opvoeren van de belasting, zullen de kogels door wrijvingswarmte als het ware aan elkaar gelast worden. Daarnaast kan men bij de vierkogelslijtagetest na één uur kijken naar de slijtage-indruk op de kogels. Dit zal een belangrijke eigenschap zijn in bijvoorbeeld open tandwielen waar de belasting sterk kan oplopen. Een vet zal in deze toepassingen een goede score moeten halen in dit domein.

Compatibiliteit met de dichting

Dit zal voornamelijk gelinkt zijn aan de basisolie die men gebruikt en of deze een synthetische of een minerale basis heeft. De familie bepaalt voor welke dichtingsmaterialen (NBR, FKM, EPDM …) het vet dan in aanmerking komt. De dichtingsmaterialen worden dus gekozen in functie van het vet.

EIGENSCHAPPEN VAN DE INDIKKER

De keuze van de indikker zal de consistentie, het druppelpunt, de mechanische stabiliteit, de weerstand tegen water en de kleverigheid van het vet bepalen.

Consistentie

Smeervet

Is er sprake van een slap of een hard vet? Om hier zicht op te krijgen, laat men een kegel met de punt naar beneden binnendringen in een vet. Na vijf seconden wordt gemeten hoe diep de kegel in het vet gezakt is om een uitspraak te kunnen doen over de hardheid. De NLGI-consistentiegraden gaan van 000, wat overeenkomt met een lopend vet, tot 6, de hoogste consistentiegraad op de NLGI-schaal, wat overeenkomt met een vet dat gelijkt op een blok zeep. De NLGI-graden 4, 5 en 6 worden weinig gebruikt. Deze eigenschap is van belang bij de keuze voor een smeersysteem, aangezien deze, samen met de basisolieviscositeit, de verpompbaarheid bepaalt.

Druppelpunt

Aan een bepaalde temperatuur zal het vet de olie loslaten. In functie van de familie van de indikker zal er sprake zijn van een ander temperatuurbereik. Om een idee te geven van de druppelpunten: calciumzeep: 130 à 150 °C, lithiumzeep: 190 °C, natriumzeep: 150 à 200 °C, aluminiumcomplexzeep: 220 à 250 °C, calciumfulfonaatcomplex: 320 °C en bentoniet geen.De maximale gebruikstemperatuur ligt ongeveer op 2/3 van het druppelpunt.

Mechanische stabiliteit

Tijdens het gebruik kan vet slapper worden. Daarom wordt het vet getest op zijn consistentie na 100.000 slagen met een geperforeerde cilinder. Als alternatief kan men ook de rollertest uitvoeren. Vetten waarvan de waarden voor en na de slagen in dezelfde graad blijven, mogen zich mechanisch stabiel noemen.

Weerstand tegen water

Vetten die een calciumcomplex als basis hebben, scoren hier het best in.

Kleverigheid

Dit wordt op dezelfde manier beoordeeld als voor de olie.

vetten indikker

EIGENSCHAPPEN VAN DE OLIE EN DE INDIKKER SAMEN

Vetten zijn dus samengestelde producten, waarbij de eigenschappen zowel door de olie als door de indikker bepaald worden. Daarnaast zal ook de combinatie van de olie en de indikker nog bepaalde eigenschappen toevoegen: de verpompbaarheid en het gedrag bij lage temperatuur, alsook de olieafscheiding.

Verpompbaarheid

Dit heeft ermee te maken of er sprake is van een dunne of een dikke olie en hoe het zit met de consistentie van de indikker en zijn druppelpunt.

Olieafscheiding

Dit is in zeker mate gewenst omdat het net voor de smering zal zorgen. Maar de olieafscheiding mag ook geen overdreven proporties aannemen of het smeringsinterval zal veel te kort zijn. De mate van olieafscheiding wordt enerzijds ingegeven door de temperatuur en anderzijds door de verhouding tussen de indikker en de olie. Hoe minder indikker, hoe makkelijker de afscheiding zal plaatsvinden.

COMPATIBILITEIT

vet smering indikkerNiet alle vetten interageren even goed met elkaar. Wanneer twee toepassingen die met elkaar in aanraking komen, elk een ander vet gebruiken, dan moet er voldoende aandacht gaan naar de compatibiliteit van beide vetten. Anders zal er een merkelijke daling optreden in de waarden inzake de hardheid, het druppelpunt en de EP- en antislijtage-eigenschappen. Dit kan tot enorme schade leiden aan machines en installaties. Een voorbeeld van twee niet-compatibele vetten zijn een aluminiumcomplex en een vet op basis van lithium-calcium. De fabrikanten van vetten beschikken over overzichtelijke tabellen die meteen duidelijk maken welke combinaties mogelijk zijn en welke uit den boze. Mocht er toch een verkeerde match gebeurd zijn, dan bestaan er twee oplossingen:

  • Ofwel kan men alle vet verwijderen en door nieuw vet vervangen.
  • Ofwel zal men de frequentie van het smeren moeten opdrijven om al het nieuwe vet of de nieuwe vetten die wel voldoende bescherming bieden, in de toepassing te introduceren.

HOE EEN VET SELECTEREN?

Om nu het juiste vet voor een toepassing te selecteren, moet men steeds uitgaan van vier parameters: de temperatuur die in de toepassing ontwikkeld wordt, de belasting en de snelheid waaraan het vet blootgesteld zal worden en de omgeving waarin het vet terechtkomt. Op het vlak van omgevingsomstandigheden kan de aanwezigheid van water en stof een impact hebben op de keuze voor een vet. Verder zal een voedingsverwerkende omgeving, waar het vet rechtstreeks of onrechtstreeks in contact kan komen met levensmiddelen, om specifieke, NSF-gecertificeerde producten vragen. Om te weten wat het juiste vet voor de toepassing is, moet men de parameters van de toepassing laten spreken. Zij zullen de eigenschappen bepalen waaraan het vet moet voldoen. Op basis daarvan kan men de olie en de verdikker kiezen die samen het best mogelijke vet voor uw toepassing vormen.

vetten